İlköğretim Dersleri

KANUNİ SULTAN SÜLEYMAN DEVRİ (1520-1566)
*    En  uzun  süre  saltanat  süren  Osmanlı padişahıdır (46 yıl).
*   Yavuz'un tek oğlu olup, sorunsuz olarak başa geçmiştir.
*   Devri her yönü İle Osmanlıların en parlak devridir.
*    Kanuni padişahlığının ilk yıllarında iç isyanlarla uğraştı. Anadolu ve Mısır'daki isyanları bastırdı.
BATIDAKİ GELİŞMELER 
Belgrad'ın Alınması (1521) Nedenler: a) Orta Avrupa'ya açılan önemli bir konumda olması     
b)Macarlar'ın Osmanlı topraklarına saldırması ve Avrupa devletlerini kışkırtması   
c) Macarlar'ın vergilerini ödememeleri ve gönderilen Osmanlı elçisini öldürmeleri.
Sonuçlar:  a) Tuna ve kara yolu ile kuşatılarak ele geçirildi.  
b)  Avrupa seferleri için önemli bir üs elde edildi.
c) Sırbistan'ın güvenliği sağlandı

MOHAÇ SAVAŞI(1526) 
Nedenler: a)Belgrad'ın fethi, Osmanlı  Macar gerginliğini daha da arttırdı.    b)Osmanlılar'ın   Orta  Avrupa'ya  egemen olma düşüncesi.  c) Şarlken'e esir düşen Fransa Kralı'na yardım edilmek istenmesi (Avrupa Hıristiyan birliğini parçalamak için).
Sonuçlar:   a Top üstünlüğü ile kısa sürede Osmanlılar büyük bir zafer kazandı.     b)  Budin ele geçirildi.
c)   Macaristan Osmanlılara bağlı bir krallık durumuna getirildi. Kanuni, Macar Krallığına Yanoş'u getirdi.
** Avusturya Macar topraklarına durmadan saldırınca Kanuni Macaristan’ı Budin Beylerbeyliği adıyla 1541’de tamamen Osmanlıya bağladı.
I. VİYANA KUŞATMASI (1529) 
Nedenler:  1-  Mohaç  Savaşından  sonra  Avusturya  Osmanlı ilişkilerinin gerginleşmesi.   2- Mohaç'tan sonra Şarlken'in Avusturya Kralı Ferdinand'ı Macar kralı ilân etmesi, Ferdinand'ın Yanoş'a savaş açması, Yanoş'un Kanuni'den yardım istemesi.
3- Şarlken'in Avrupa'daki üstünlüğüne son verilmek istenmesi.    4- Fransa Kralı'na yardım edilmek istenmesi. 
Sonuçlar:
    Osmanlı ordusu Macaristan'a girdi. Yanoş yeniden Kral yapıldı. Ferdinand'ı cezalandırmak için ileri gidildi, Viyana kuşatıldı. Ancak kuşatma  başarılı olamadı *** Başarılı olamamanın nedenleri: 1- Yolun uzun olması nedeniyle ağır topların götürülememesi   2- Kışın gelmesi   3- Viyana’nın sağlam surlarla çevrili olması
1533 Alman Seferi 
Nedenler: a)   Osmanlı ordusu geri dönünce Ferdinand'ın yeniden harekete geçip, Macaristan'a girmesi ve Budin'i kuşatması.
                  b)   Kanuni'nin Şarlken ile bir meydan savaşı yaparak Avrupa'daki üstünlüğü ele geçirmek düşüncesi.
Sonuçlar:
    Kanuni   orduları    ile    Macaristan   ve Avusturya'yı  geçerek Almanya'ya girdi. Ancak Şarlken ortaya çıkmadı. Kışın yaklaşması ile geri dönüldü. Ferdinand barış istedi. Doğuda İran tehlikesi ortaya çıktığından anlaşma kabul edildi.   1533'te Avusturya ile İstanbul Antlaşması yapıldı.
 Maddeleri:aFerdinand Macar topraklarına saldırmayacak.    b) Ferdinand elindeki Macar toprakları için yıllık vergi verecek.
c)   Avusturya hükümdarı protokolde Osmanlı veziriazamına eşit sayılacaktı. (Böylece Osmanlı Avusturya’ya karşı siyasi üstünlük sağlamış oldu.)
Önemi: Bu antlaşma ile Osmanlı Devleti Avusturya'ya karşı siyasî üstünlük kurmuş oldu.
 Osmanlı  Avusturya ilişkileri 1541'de yeniden bozuldu. Ferdinand yeniden Budin'i ele geçirince yeni bir sefer düzenledi. Sonunda Macaristan tamamen Osmanlı topraklarına katıldı. Budin Beylerbeyliği kuruldu. Osmanlı valileri yönetmeye başladı.
Sonuçta Macaristan üçe ayrıldı:
1   Budin Beylerbeyliği adı ile Osmanlılara katılan Macaristan
2   Yanoş'un  oğluna  bırakılan   Macaristan (Erdel)
3   Ferdinad'a bırakılan Kuzey Macaristan
OSMANLI  FRANSIZ İLİŞKİLERİ VE KAPİTÜLÂSYONLAR (1535)
Kanuni, l. İran Seferinden döndükten sonra Fransa Kralı l. Fransuva'nın istediği bazı imtiyazları) vermeyi kabul etti. Böylece
Fransa’ya kapitülasyon verildi.
*** Kapitülasyon : Bir ülkenin başka bir ülkeye tanıdığı ticari, gümrük ve hukuksal alandaki imtiyazlara (ayrıcalıklara) kapitülasyon denir.
*** Kanuni şu amaçlarla Fransızlara kapitülâsyon verdi:  a)  Fransa’yı yanına çekerek Avrupa Hıristiyan birliğini parçalamak      b)   Akdeniz ticaretini canlandırmak
1535 Kapitülâsyonlarının Önemli Maddeleri:
1)   Fransız ticaret gemileri Osmanlı denizlerinde serbestçe dolaşabilecek.
2)   Fransız tüccarlarından daha düşük vergi alınacak.
3)   Fransız tüccarları arasındaki anlaşmazlıklara Fransa'dan gönderilen  yargıç bakacak.
4)   Fransız tüccarları ile Türk tüccarları arasındaki anlaşmazlıklara kadılar bakacak, ancak bu yargılamada bir Fransız tercüman bulunacak.
5)   Osmanlı ülkesinde çalışan Fransızlar angarya işlerde çalıştırılmayacak.
6)   Antlaşma, İki ülke hükümdarı sağ kaldıkça geçerli olacaktı.
 Zamanla diğer ülkelere de tanınan bu ayrıcalıklar, sonuçta Osmanlı Devleti’nin ekonomik ve siyasal alanda dışa bağımlı olmasına yol açtı. *** 1923 Lozan Antlaşması ile Kapitülâsyonlar tamamen kaldırıldı.
Zigetvar Seferi (1566): Kanuni 1566'da Erdel sorunu yüzünden Avusturya üzerine sefere çıktı.  Yolda Zigetvar Kalesi kuşatıldı. Kale alındı. Kale kuşatılırken Kanuni öldü.
DOĞUDA GELİŞMELER
 Osmanlı  İran İlişkileri (1533-1555) Nedenler:
a)   Sık sık meydana gelen sınır olayları
b)   Sınırda bulunan bazı valilerin karşılıklı olarak diğer tarafa sığınmaları ve yaptıkları savaş kışkırtıcılığı
c)    İran Şahı'nın Ferdinand ve Şarlken ile anlaşması
Başlıca İran Seferleri:
1)   Irakeyn Seferi (1533): Tebriz ve Bağdat alındı.
2)   II. İran Seferi (1548): İran'ın ele geçirdiği Van,   Tebriz   ve   Bağdat   geri   alındı. Gürcistan fethedildi.
3} Nahçevan Seferi (1553): Nahçevan, Erivan ve Karabağ ele geçirildi.
** Amasya Antlaşması (1555): Kanuni, İstanbul'a dönerken Amasya'ya gelen İran elçilerinin barış isteğini kabul etti. Yapılan Amasya Antlaşmasına göre; Tebriz, Erivan, Irak ve Doğu Anadolu Osmanlılara verildi.
Önemi: Osmanlılarla  Safeviler (İran) arasında yapılan ilk resmî antlaşmadır.

SOKULLU MEHMET PAŞA DÖNEMİ 1566- 1579 
Kanuni Sultan Süleyman ölünce II. Selim tahta geçti ancak devlet işleri ile sadrazam (veziriazam) Sokulu Mehmet Paşa ilgilendiği için dönem bu adla anılır.
** Kanuni , II. Selim ve III. Murat'a aralıksız 15 yıl Veziriazamlık yaptı.
Alınan yerler: 1- 1568'de Yemen tamamen Osmanlı topraklarına katıldı  2- Tunus'un Fethi (1574)  3-1575'de Lehistan Osmanlı nüfuzuna girdi.    4-1577'de Fas Osmanlı himayesine alındı.
   Sokullu'nun K Projeleri:
a)   Don  Volga K Projesi: Don veVolga ırmaklarını bir kla birleştirerek Karadeniz ve Hazar Denizini birleştirmek projesidir. Rusya'ya ve İran'a karşı üstünlük kurmak, Orta Asya Türkleri ile ilişki kurmak amaçlanmıştır. Ancak Rus saldırıları ve Kırım Hanı'nın tamamen Osmanlı kontrolüne gireceğini düşünerek k projesini engellemesi nedeniyle proje gerçekleşemedi.
b)   Süveyş   Kı'nı   Açma   Projesi: Sokullu,  Baharat yoluna  işlerlik  kazandırmak  ve  Hint  Müslümanlarına yardım etmek amacıyla gerçekleştirmek istediği    projedir.    Ancak   gerçekleşmemiştir.
NOT: Sokullu'nun 1579'da öldürülmesi ile Osmanlı Devleti'nin Yükselme devri sona ermiş, Duraklama donemi başlamıştır.
** Ferhat Paşa Antlaşması (İstanbul Antlaşması) 1595: İran ile yapıldı. Bu antlaşma ile Doğudaki en geniş sınırlara ulaştığımız antlaşmadır.
Yükselme Dönemi Denizlerdeki Gelişmeler: 
A) Fatih döneminde; Boğazların ve İstanbul'un güvenliği için Gökçeada, Semadirek, Taşoz, Limni, Midilli ve Eğriboz adaları ele geçirildi. Venedik ve Ceneviz donanmalarına üstünlük sağlandı. Venediklilere ticarî İmtiyaz verildi.
Adriyatik denizinde Venediklilerden Zanta, Kefalonya ve Ayamavra adaları ele geçirildi.  
* 1480'de İtalya'da Otranto  şehri  kuşatıldı.  Fakat Fatih'in ölümü ile kuşatma kaldırıldı.
1480'de Rodos adası kuşatıldı, ancak ada ele geçirilemedi.
B)  II. Bayezid Döneminde; Venediklilerle savaşıldı. İnebahtı, Navarin, Modon ve Koron kaleleri alındı.
1484 Boğdan Seferi ile Kili ve Akkerman kaleleri alındı. Kırım ile Balkan topraklarının bağlantısı sağlandı.
C) Kanuni Döneminde: 
1) Rodos'un Fethi (1522)Rodos Sen Jan şövalyelerinin elinde idi. Mısır, Suriye ve Anadolu'nun güvenliğini, Akdeniz'deki Osmanlı çıkarlarını sağlamak için denizden ve karadan kuşatıldı. Ada ile beraber Bodrum alındı. Buradan çıkartılan Sen Jan şövalyelerini Şarlken Malta adasına yerleştirdi.
2) Cezayir'in alınması (1533)Kanuni denizlerde de Şarlken'e üstünlük sağlamak istiyordu. Cezayir'de bir devlet kuran Barbaros Hayrettin Paşa'yı, İstanbul'a getirerek Kaptanı Derya yaptı ve Cezayir Beylerbeyi ilân etti. Böylece Cezayir doğrudan Osmanlı ülkesine katıldı.
*** 3)  Preveze Deniz Savaşı (1538)
 Nedenler:  a)   Barbaros'un Ege Denizinde Venediklilere ait bazı kaleleri ele geçirmesi.  b) Kanuni'nin Akdeniz’de üstünlüğü ele geçirmek düşüncesi.
 Papa'nın çağrısı ile oluşan Haçlı donanması ile Osmanlı donanması arasında Preveze Körfezi önlerinde yapılan savaşı Osmanlılar kazandı.
Sonuçları:  **** a) Akdeniz'de  üstünlük Osmanlılara geçti. Akdeniz bir Türk gölü haline geldi.
b)  Turgut, Salih ve Murat reisler ün kazandı. Savaş sonunda Venedikliler Osmanlılarla bir antlaşma yaptı. Barbaros'un aldığı yerler, Osmanlılarda kaldı. Venedikliler savaş tazminatı ödedi.
** 4)    Hint Deniz Seferleri (15381553)
 Nedenler:  a) Hint Müslümanlarına yardım etmek.                   
b) Gücerat İslâm Hükümdarı'nın Kanuni'den yardım istemesi.
c)   Portekizliler'in kapattığı Baharat Yolu'nu yeniden açmak.   
d) Portekizliler'in Müslüman tüccar ve hacı gemilerine saldırması.
    1538  1553 yılları arasında Hadım Süleyman Paşa, Piri Reis, Murat Reis ve Şeydi Ali Reis komutasında dört Hint Deniz Seferi düzenlendi.
Sonuçları: Aden,  Yemen,  Maskat,  Habeşistan ele geçirildi. Kızıldeniz’in kontrolü Osmanlıya geçti. Ancak istenilen başarı gösterilemedi.
** Bunun Nedenleri: 1- Yeteri kadar önem verilmemesi 2- Yerli halktan yeteri kadar destek alamaması  3- Osmanlı gemilerinin okyanuslara uygun olmayışı 4- Gelecekteki öneminin kavranamayışı.
5)    Trablusgarp'ın alınması (1551):Turgut Reis, 1551'de burayı Sen Jan şövalyelerinden aldı. Buranın Beylerbeyliğine Turgut Reis getirildi.
6)    Cerbe Adası'nın Fethi (1559):Trablusgarp'ın güvenliği için İspanyolların elindeki ada Turgut Reis ve Piyale Paşa tarafından ele geçirildi.
7)    Malta Adası'nın Kuşatılması (1565):Sen Jan şövalyelerinin Osmanlı gemilerine saldırması, buranın bir haçlı üssü olarak kullanılması ve K. Afrika topraklarının güvenliği için kuşatıldı. Ancak yanlış kuşatma plânı nedeniyle alınamadı. Turgut reis şehit düşünce geriye dönüldü.
D) Sokulu Mehmet Paşa Dönemi:
1- 1566'da Cenevizlilerden Sakız adası ele geçirildi.
2- Kıbrıs’ın Fethi 1571: Doğu Akdeniz'in güvenliği ve Kıbrıs'ın ekonomik kaynaklarından yararlanmak için, Lala Mustafa Paşa tarafından bir yıl kadar uzun süren savaşlardan sonra Venediklilerden alındı.
Önemi: Doğu Akdeniz'in güvenliği sağlandı
 3- İnebahtı Deniz Savaşı 1571: Kıbrıs'ın alınması üzerine Venedikliler'in yardım isteği üzerine Papanın öncülüğünde bir Haçlı donanması oluşturuldu. İnebahtı Körfezinde yapılan savaşı Osmanlılar kaybetti. Osmanlı donanması yakıldı. Yalnız Uluç Ali reis gemileri ile İstanbul'a dönebildi. Sokullu onu Kaptanı Derya yaptı ve adı Kılıç Ali reis'e çevrildi.