İlköğretim Dersleri

Hâl Değişimi

Maddeler katı, sıvı ve gaz olmak üzere üç hâlde bulunur. Buzluktan çıkardığınız buzu ya da severek yediğiniz dondurmayı bir süre beklettiğinizde ne olur? Suyu ısıttığınızda, ısıtılan suda ne gibi değişmeler gözlemlersiniz? Su buharı çıkar mı? Su miktarında bir azalma olur mu? Suyu ısıttığımızda açığa çıkan su buharı, suyun gaz hâlidir. Buzlukta bekletilen su, katı hâle geçerek donar. Cam, mum ve altın gibi maddeler eritilip kalıba dökülerek soğutulduklarında içinde bulundukları kabın şeklini alır. Diş hekimi, kuyumcu ve heykeltıraşlar kullandıkları malzemelere bu yöntemle şekil verirler. Örneğin kuyumcular, altını eriterek kalıba dökerler. Bir süre sonra sıvı altın donar ve kalıbın şeklini alır.
Kalıbın şeklini alan altın işlenerek kullanıma hazır hâle getirilir.

Bozunma

Isı, maddelerin hâl değişiminde önemli bir etkendir. Bazı katı maddelerin ısıtıldığında eriyerek sıvı hâle geçtiğini öğrenmiştik. Çay şekeri ve un gibi katı maddeler ısıtıldıklarında sıvı hâle geçmez, bozunur. Örneğin çay şekerini ısıttığımızda rengi ısının etkisiyle önce sarıya sonra da kahverengiye dönüşür. Isıtmaya devam ettiğinizde şeker kömürleşir ve koku yayar. fiekerin bu değişimi bozunma olarak adlandırılır. Kâğıt, ekmek gibi maddeler de ısıtıldıklarında erimeyerek tıpkı şeker gibi bozunur. Siz de çevrenizdeki katılardan hangilerinin ısıtıldıkları zaman bozunduğunu araştırınız.